【台語世界／錄音】美麗島彼暝

文、錄音／羅易文 Lô E̍k-bûn

1979年秋天，我去讀國中一年。逐工功課真重，下暗大姊kap我定定ài問阿爸數學。

有一工，阿爸真暗猶未轉- -來，阿母bē放心，敲電話四界chhōe人。電話敲無幾通，阿母ê聲音就聽起來足緊張。阿姊問講： “阿爸是按怎hioh？”阿母應講：”無啦。恁lóng去樓頂讀冊！我來等恁阿爸。”

拄拄阿好，阮聽著阿爸轉來ê車聲！阿母趕緊開鐵門，阿爸爸兇狂chông- -入-來，ná鎖鐵門ná叫逐家窗仔門、電火lóng關關leh！khǎ-tián緊拖拖- -落-來。下暗攏mài koh讀冊！逐家下暗lóng睏tī阿爸阿母ê房間！阿母腳手足緊，三兩手tō lóng關好ah。阿爸kap阿母kā阮逐家半sak半e趕入去房間。阮逐家lóng客做伙，m̄敢出聲！阿母細kā聲講： “目睭放客客，緊睏。Bē-sái講話！”

烏暗中，我看著阿爸ê烏影覕佇窗仔邊，掩掩揜揜偷掀khǎ-tián向街仔路䀐看。阿母ko·̄ pê- -ê，pê倚阿爸ê邊仔，足細聲問阿爸：”你無koh過去聽演講hoⁿh？！拄仔敲電話ho·̄ Sái- -sàng (蔡先生)，伊講外口抵亂ah。Mài koh講電話ah，我煩惱kah。 ”龜怪，阿母ê聲若會聽起來ná leh挫？阿爸足細聲應：”téng-pái便衣ê (便衣警察)來chia警告ah，我thái ē koh敢去！拄才，我轉- -來時，大圓箍仔hia足濟人leh遊行，死警察啊mā有較濟，南台路tīⁿ-tīⁿ lóng是憲兵，準備beh出來掠人ah！大港埔足亂，遊行ê人iáu-koh有bē少teh對抗。我se̍h外遠ê路，才會當轉- -來。台灣人真是有較衰潲！m̄知beh過外濟gâu-lâng hông掠去。”我想：”喔...阿爸kiāu歹話。M̄-koh，我普普仔知影阿爸kap阿母硩講禁忌ê代誌。囡仔人有耳無嘴ê代誌。”彼暗阿爸kap阿母ê聲音愈來愈細聲，就聽無ah。

過幾工，學校國文老師提報紙kā阮逐家講：『(華語)這些都是歹徒匪諜，專門破壞國家社會安全的惡劣分子，大家都要小心這些人！回去要告訴父母不要幫助這些人，發現這些人要趕快通報警察。』 我頭一pái知影原來學校ê老師mā是會講白賊。彼暫仔，阿爸kap阿母lóng足斟酌電視新聞，報紙ê消息！定定罵Kò͘-bīn-tháng是殺人凶手，驚台灣人出頭，gâu-lâng掠去刣了了。逐工攏會關心美國ê態度，有介入這个美麗島事件無？Chia-ê外國教會抑是外國人會幫贊hông通緝ê台灣人先出境去bih無？若有外人來阮兜，阿爸kap阿母就bē講政治，甚至阿爸會講：”咱若食有飽，穿有燒就好，管待啥人做政府。”

大漢了，阿爸kā阮講過伊kap阿母少年定定去美麗島雜誌社聽演講，尾仔hō͘抓耙仔hip著相，便衣ê來厝內警告，差一點á恁lóng做孤兒。伊有某囝愛飼，老爸愛顧。擔頭真重。活落來是足重要。阮lóng會當體會阿爸行過彼ê無人權ê白色恐佈ê時代，所以食老阿爸足愛參與政治活動。

台灣字（白話字）版
Bí-lē-tó Hit Mê

1979 nî chhiu thiⁿ, góa khì tha̍k kok-tiong it nî. Ta̍k-kang kong-khò chin-tāng, e-ám tōa-chí kap góa tiāⁿ-tiāⁿ ài mn̄g a-pâ sò͘-ha̍k.

Ū chi̍t-kang, a-pâ chiâⁿ-òaⁿ iáu-bōe tńg- -lâi. A-bú bē-hòng-sim, khà-tiān-ōe sì-kè chhōe lâng. Tiān-ōe khà bô kúi-thong, a-bú ê siaⁿ-im thiaⁿ- -khí-lâi tō chiok kín-tiuⁿ. A-chí mn̄g kóng: “A-pâ sī án-chóaⁿ hioh?” A-bú ìn kóng:“Bô lah. Lín lóng khì lâu-téng tha̍k-chheh! Góa lâi tán lín a-pâ.”

Tú-tú-á-hó, goán thiaⁿ-tio̍h a-pâ tńg- -lâi ê chhia-siaⁿ! A-bú kóaⁿ-kín khui thih-mn̂g, a-pâ chin hiông-kông chông- -ji̍p-lâi. Ná só thih-mn̂g ná kiò ta̍k-ke thang-á-mn̂g, tiān-hóe lóng koaiⁿ-koaiⁿ leh! Khǎ-tián kín thoah-thoah- -lo̍h-lâi. E-ám lóng mài koh tha̍k à! Ta̍k-ke e-àm lóng khùn tàm a-pâ a-bú ê pâng-keng! A-bú kha-chhiú chiok kín, saⁿ-nn̄g chhiú tō lóng koaiⁿ hó à. A-pâ kap a-bú kā goán ta̍k-ke pòaⁿ sak pòaⁿ e kóaⁿ-ji̍p-khì pâng-keng. Goán ta̍k-ke lóng kheh-chò-hóe, m̄-káⁿ chhut-siaⁿ! A-bú sè-kā-siaⁿ-á kóng: “Ba̍k-chiu pàng-kheh-khek, kín khùn. Bē-sái kóng-ōe!”

O͘-ám tiong, góa khòaⁿ-tio̍h a-pâ ê o͘-iáⁿ bih tī thang-á piⁿ, ng-ng-iap-iap thau-hian khǎ-tián hiòng ke-á-lō͘ siam-khòaⁿ. A-bú kō͘ pê=ê, pê-óa-khì a-pâ ê piⁿ=á, chiok sè-siaⁿ mn̄g a-pâ:”Lí bô koh khì thiaⁿ ián-káng hoⁿh?! Tú-á khà-tiān-ōe hō͘ Sái- -sàng, I kóng gōa-kháu teh loān=à. Mài kóng tiān-ōe=à, góa hoân-ló kah. ” Ku-koài, a-bú ê siaⁿ thài-ē thiaⁿ- -khí-lâi ná-leh chhoah? A-pâ chiok sè-siaⁿ ìn:“Téng-pái piān-i=ê lâi chiah kéng-kò liáu, góa thài-ē koh káⁿ khì! Tú-chiah, góa tng- -lâi ê sî, Tōa îⁿ-khoân hia chiok-chē lâng teh iû-hêng, sí kéng-chhat-á mā ū kàu chē, Lâm-tâi-lō͘ tīⁿ-tīⁿ lóng sī hiàn-peng, chún-pī beh chhut-lâi lia̍h-lâng=à! Tāi-káng-po͘ chiok loān, iû-hêng ê lâng iáu-koh ū bē-chió teh tùi-khòng. Góa se̍h chiok hn̄g ê lō͘, chiah ē-tàng tńg- -lâi. Tâi-oân-lâng chin-chiàⁿ sī ū-kàu soe-siâu! M̄-chai beh-koh gōa-chē gâu-lâng hông lia̍h. Góa siūⁿ: “Ŏ͘...A-pâ kiāu pháiⁿ-ōe.” M̄-koh, góa phó͘-phó͘-á chai-iáⁿ a-pâ kap a-bú teh kóng kìm-khī ê tāi-chì. Gín-á-lâng ū hīⁿ bô chhùi ê tāi-chì.” Hit-ám a-pâ kap a-bú ê siaⁿ-im lú-lâi-lú sè-siaⁿ, tō thiaⁿ-bô à.

Kòe-kúi-kang, ha̍k-hāu kok-bûn lāu-su the̍h pò-chóa kā goán ta̍k-ke kóng: 『（華語）這些都是歹徒匪諜，專門破壞國家社會安全的惡劣分子，大家都要小心這些人！回去要告訴父母不要幫助這些人，發現這些人要趕快通報警察。』Góa thâu-chi̍t-phái chai-iáⁿ goân lâi ha̍k-hāu ê lāu-su mā-sī ē kóng pe̍h-chha̍t.

Hit-chām-á, a-pâ kap a-bú lóng chiok chim-chiok tiān-sī sin-bûn, pò-chóa ê siau-sit! Tiāⁿ-tiāⁿ mā Kò͘-bīn-tháng sī sat-jîn hiong-chhiú, kiaⁿ Tâi-oân-lâng chhut-thâu, gâu-lâng lia̍h-khì thâi liáu-liáu. Ta̍k-kang to ē koan-sim Bí-kok ê thāi-tō͘, ū kài-ji̍p chit-ê Bí-lē-tó Sū-kiān bô? Chiah-ê gōa-kok kàu-hōe ia̍h-sī gōa-kok-lâng ē pang-chán hông thong-chi̍p ē Tâi-oân-lâng seng chhut-kéng khì bih bô? Ná-ū gōa-lâng lâi goán tau, a-pâ kap a-bú tō bē kóng chèng-tī, sím-chì a-pâ ē kóng: “Lán nā chia̍h ū pá, chhēng ū sio tō-hó, koán-thāi siáⁿ-lâng chò chèng-hú.”

Tōa-hàn liáu, a-pâ kā goán kóng kòe i kap a-bú siáu-liân ê-sî tiāⁿ-tiāⁿ khì Bí-lē-tó Cha̍p-chì-siā thiaⁿ ián-káng; āu- -lâi hō͘ jiáu-pê-á hip-tio̍h-siōng, piān-i=ê lâi chhù-lāi kéng-kò. Chha-chi̍t-tiám-á lín chiah-ê gín-á to chò ko͘-jî. A-pâ kóng i ū bó͘-kiáⁿ ài chhī, lāu-pē ài kò͘. Tàⁿ-thâu chin-tāng. Oa̍h- -lo̍h-lâi sī chin tiōng-iàu. Goán lóng ē-tàng thé-hōe a-pâ kiâⁿ-kòe hit-ê bô jîn-khoân ê pe̍h-sek khióng-pò͘ sî-tāi, só͘-í chia̍h-lāu=á koh chiok-ài chham-ú chèng-tī oa̍h-tāng.

讀hōo你聽

[embed]https://youtu.be/4RMr-Eb6OZg[/embed]