【台語世界／錄音】簡單介紹「龜山遺址出土穿孔人類嘴齒」

文、錄音／黃姿勳 (N̂g Chu-hun)

進前讀著一篇台灣在地人類學ê論文，《論龜山遺址出土穿孔人齒的意義》，感覺誠心適，論文是出自2001年，中央研究院歷史語言所集刊，由研究員李匡悌發表。

1957年bat有一篇《圓山出土的一顆人齒》發表，過了倚半世紀遐久，一千五百年前ê龜山史前文化ê墓地內底，挖著二十外粒人類嘴齒；根據嘴齒ê位置判斷， 第二門齒出現ê比率上懸。頭前齒排第二名，狗牙上少。無一齒是後齻前齒ia̍h是大齻。除了大人齒，也有兩粒囡仔齒。研究chia ê 嘴齒有啥物好稀罕ah？神妙 ê 所在tī chia ê 嘴齒 hō͘ 鑽孔成造首飾掛tī人ê身上。龜山史前文化人 m̄-nā ēng人ê嘴齒做首飾，也有狗、豬、豹、鯊魚等等，lóng是in ê素材。Chia ê動物ê嘴齒án-chóaⁿ 來leh？打獵lâi- -ê! 因此會當推論遮 ê 人類嘴齒應該 mā 是打獵lâi- -ê。另外，出土 ê 人類嘴齒 kap 臺灣原住民挽嘴齒 ê 風俗無仝。

工藝技術ê探討，對tī首飾ê完成，需要磨kap鑽孔。對磨痕ê方向橫直看- -來，ē-tàng知磨嘴齒ê時是用手指頭仔the̍h嘴齒tī磨石頂磨，並m̄-sī將嘴齒khǹg tī砧頭頂用磨石去磨。

根據臺灣史前玉器kap石器鑽孔ê方法有實心鑽孔 kap洗洞（管鑽）。龜山人類鑽孔ê所在lóng tī齒根，屬單一一面實心鑽孔。這ē-tàng對孔壁kap孔嘴有裂痕知影。In鑽孔所使用ê鑽頭可能是軟玉。

出土ê嘴齒是掛tī四位死者身上。三十歲左右ê查埔、十五歲以內ê青少年、超過三十歲ê查某kap三十五至四十歲ê查某。Ē-tàng掛遮ê首飾ê人tī部落一定有一寡仔地位，首飾無一定愛打獵tit-tio̍h，有可能是一種榮耀ê禮物。

台灣字（白話字）版

Kán-tan kài-siāu “Ku-soaⁿ ûi-chí chhut-thó͘ chǹg-khang jîn-lūi chhùi-khí”

Chìn-chêng tha̍k tio̍h chi̍t-phiⁿ Tâi-oân chāi-tē jîn-lūi-ha̍k ê lūn-bûn, “Lūn Ku-soaⁿ ûi-chí chhut-thó͘ chǹg-khang jîn-lūi chhùi-khí ê ì-gī”. Kám-kak chin sim-sek. Lūn-bûn sī chhut chū 2001 nî, Tiong-iong Gián-kiù-īⁿ Le̍k-sú Gí-giân-só͘ chi̍p-khan, iû gián-kiù-oân Lí khong-tē (李匡悌) hoat-piáu.

1957 nî bat ū chi̍t-phiⁿ “Îⁿ-soaⁿ chhut-thô͘ ê chi̍t-lia̍p jîn-lūi chhùi-khí” hoat-piáu. Keh-liáu óa pòaⁿ sè-kí hiah kú, chi̍t-chheng gō͘-pah nî chêng ê Ku-soaⁿ sú-chêng bûn-hòa ê bōng-tē lāi-té ó͘-tio̍h jī-cha̍p gōa lia̍p jîn-lūi chhùi-khí. Kin-kì chhùi-khí ê ūi-tì phòaⁿ-toàn, tē-jī mn̂g-khí chhut-hiān ê pí-lu̍t siōng koân. Thâu-chêng-khí pâi tē-jī-miâ, káu-gê siōng-chió. Bô chi̍t-khí sī āu-chan-chêng-khí ia̍h sī tōa-chan. Tû-liáu tōa-lâng-khí, ia̍h-ū nn̄g-lia̍p gín-á-khí. Gián-kiù chiah ê chhùi-khí ū siáⁿ-mih hó hi-hán ah? Sîn-biāu ê só͘-chāi tī chiah ê chhùi-khí hō͘ chǹg-khang chiâⁿ-chò chhiú-sek kòa tī lâng ê sin-chiūⁿ. Ku-soaⁿ sú-chêng bûn-hòa jîn m̄-nā ēng lâng ê chhùi-khí chò chhiú-sek, mā-ū káu, ti, pà, soa-hî téng-téng, lóng-sī in ê sò͘-châi. Chiah ê tōng-bu̍t ê chhùi-khí án-chóaⁿ-lâi leh? Phah-la̍h lâi- -ê! In-chhú ē-tàng thui-lūn chiah ê jîn-lūi chhùi-khí èng-kai mā-sī phah-la̍h lâi- -ê. Lēng-gōa, chhut-thó͘ ê jîn-lūi chhùi-khí kap Tâi-oân goân-chū-bîn bán chhùi-khí ê hong-sio̍k bô-kâng.

Kang-gē kī-su̍t ê thàm-thó, tùi-tī chhiú-sek ê oân-sêng, su-iàu bôa kap chǹg-khang. Chū bôa-hûn ê hong-hiòng hûi-ti̍t khòaⁿ- -lâi, ē-tàng chai bôa chhùi-khí ê sî sī ēng chhiú-chéng-thâu-á the̍h chhùi-khí tī bôa-chio̍h téng bôa, pēng-m̄-sī chiòng chhùi-khí khǹg tī tiam-thâu(砧頭) téng ēng bôa-chio̍h khì bôa.

Kin-kì Tâi-oân-sú-chêng gio̍k-khì kap chio̍h-khì chǹg-khang ê hong-hoat ū si̍t-sim-chǹg-khang (實心鑽孔) kap sé-tōng (洗洞, 管鑽). Ku-soaⁿ jîn-lūi chǹg-khang ê só͘-chāi lóng-tī khí-kun, sio̍k tan-it chi̍t-bīn si̍t-sim-chǹg-khang. Che ē-tàng ūi khang-piah kap khang-chhùi ū pit-hûn chai-iáⁿ. In chǹg-khang só͘ sú-ēng ê chǹg-thâu khó-lêng sī nńg-gio̍k.

Chhut-thó͘ ê chhùi-khí sī kòa-tī sì-ūi sí-chiá sin-siōng. Saⁿ-cha̍p hòe chó-iū ê cha-po͘, cha̍p-gō͘ hòe í-lāi ê chheng-siàu-liân, chhiau-kòe saⁿ-cha̍p hòe ê cha-bó͘ kap saⁿ-cha̍p-gō͘ chì sì-cha̍p-hòe ê cha-bó͘. Ē-tàng kòa chiah-ê chhiú-sek ê lâng tī pō͘-lo̍k it-tēng ū chi̍t-kóa-á tē-ūi, chhiú-sek bô it-tēng ài phah-la̍h tit-tio̍h, ū khó-lêng sī chi̍t-chióng êng-iāu ê lé-mi̍h.

讀hōo你聽

[embed]https://youtu.be/Ap3H5uHp0z8[/embed]